Filmy
Davida Lyncha
[wróć]
Z
okazji premiery najnowszego, miejmy nadzieję co najmniej mrocznego filmu Davida
Lyncha, chciałbym przypomnieć jego wcześniejsze produkcje (uwaga:
spoiler!) przy pomocy kilku, luźno powiązanych ze sobą przemyśleń.
Lost
Highway
Twin
Peaks
Lost
Highway - Zagubiona Autostrada
Przy
takim stopniu komplikacji fabuły, z jakim mamy do czynienia w "Lost
Highway" koniecznie trzeba odnaleźć główną myśl spajająca cały
film. Istota filmu jest jak sądzę wyrażona w tytułowej piosence Davida Bowie
("I'm deranged" - jestem "popsuty"), której tekst traktuje
o rozpadzie osobowości, wzrastającej paranoi i (lub) schizofrenii człowieka,
czego efektem (lub przyczyną) jest zagubienie. Autostrada to droga szybkiego
ruchu, coś analogicznego do "bycia na fali". Wszystko jest dobrze dopóki
mknie się bolidem po autostradzie. W momencie gdy się z niej zjeżdża
zaczynają się problemy. Każdy zna te wijące się jak serpentyny wąskie
drogi, zjazdy, których się nie zauważa mimo uważnego śledzenia trasy na
mapie... Człowiek brnie w tym i z każdą sekundą narasta jego irytacja i
poczucie beznadziejności. Lost Highway to opowieść o mężczyźnie, który
zjechał z autostrady i nie wie jak na nią wrócić.
Smakowanie
Lost Highway sprowadza się do poskładania w całość wszystkich elementów
zakonspirowanej tajemnicy. Nie twierdzę, że mi się do końca to udało, ale
na pewno byłem blisko (i na tyle daleko, żeby kiedyś jeszcze raz obejrzeć
ten niezwykły film).
Można
dokonać zgrubnego podziału na dwa wątki: wycięty z życia Billa Pulmana i
wycięty z życia chłopaka. Ci, którzy twierdzą, że film jest pozbawionym
sensu chaosem mini epizodów powinni zwrócić uwagę na motywy wspólne obu
historii, co zaprzecza hipotezie, nazwijmy ją awangardowego,
postmodernistycznego chaosu. Oto one:
-
ewidentna pętla czasowa, co podkreśla pokazana od końca eksplozja chaty na
pustyni
-
zazdrość Billa o żonę, zazdrość starego o kochankę
-
zdrada Patricii, młodego pod koniec, Billa w jego wyobrażeniach i na filmach
porno
-
dwie siostry (?) (blondynka i brunetka)
-
obie pracują w pornobiznesie
-
obu bohaterów przeżywa przemianę ciała, tak jakby ich ciało się otwierało
-
w obu historiach pojawia się Dick Laurent (szef porno biznesu), choć w
pierwszej historii nie osobiście. W drugiej identyfikowany jest przez gliniarzy
śledzących młodego. Oni również są więc zapętleni w czasie i w tej
historii
-
nadrzędna osoba z białą twarzą (filmuje, obserwuje, być może jak Bob z
Twin Peaks wciela się w innych, kieruje ich życiem
-
Młodego, Billa i Dziadka, człowiek z białą twarzą uświadamia przy pomocy
kamery
-
Młodemu nie podoba się gra na saksofonie, którą słyszy w radiu (z czymś mu
się kojarzy)
-
policjanci (ci sami, którzy pojawiają się u Pullmana) na miejscu zejścia
kolesia od nagrywania widzą zdjęcie Renee w towarzystwie umarlaka i Dicka
Laurenta. Wcześniej jednak Młody widzi to samo zdjęcie z dwiema kobietami:
Alice i Renee. Wydaje się, że policjanci widzą świat obiektywnie, Młody nie
– zresztą w chwilę później zaczyna boleć go głowa, czuje się
rozdarty ponieważ nakładają się w jego umyśle dwie rzeczywistości: jego i
Pullmana. Co ciekawe Policjanci wiedzą już o Pullmanie, prawdopodobnie go śledzą
zanim otrzymuje on kasetę
Poza
tym obie historie można w następujący sposób streścić:
A.
W małżeństwie coś zaczyna się psuć, zazdrość o żonę i podejrzenia,
otrzymują kasety z nagraniem ich domu, utrata świadomości, zapętlenie w
czasie, Bill zabija swoją żonę
B.
Przemiana młodego, znika z domu, pojawia się w więzieniu z amnezją
A
oto czego dowiedziałem się z wywiadów z Lynchem oraz artykułów poświęconych
„Zagubionej autostradzie”
-
obserwowany stan kryzysu osobowości głównego bohatera nosi nazwę
„psychogenic fugue”. Faktycznie jest to stan psychiatryczny, który
polega na zagadkowej zmianie osobowości, życia, zniknięciu na dłuższy czas
a następnie powrótu do życia i amnezji obejmującej to, co się działo
podczas zniknięcia.
-
„so I want to feel solved up to a part, but there’s got to be
certain percentage left over to keep dream ....and it keeps mystery alive”
-
Bill mówi „I like to remember thing’s my own way” – ta
preferencja potencjalnie kwalifikuje go do jakiejkolwiek psychozy.
-
Fred odtwarza za pośrednictwem „psychogenicznej fugi” swój
nieudany związek z Renee, którą podejrzewa o zdradę, ląduje w ciele człowieka
będącego jego przeciwieństwem – młody, prosty, nie cierpi saksofonu.
Niestety kobieta ponownie go zdradza. Kolejne przemiany nic nie dają.
-
Lynch w wywiadach powołuje się na wstęgę Moebiusa
-
krytycy filmów Lyncha powołują się na osobę Lancana i jego psychoteorie
-
De Laurentiis – to producent i cenzor filmu Diuna, ponoć za jego sprawą
wycięte zostało mnóstwo materiału. Dick Laurent is dead to może być nawiązanie
do przeszłości.
I
na koniec podsumowanie dostępnych informacji:
Wyobraźmy
sobie dwie linie życia: Pullmana i Młodego, które nie biegną równolegle
lecz każda z nich biegnie w przeciwnym kierunku czasu. Jak wiadomo, pętla
Moebiusa posiada tylko jedną stronę. Gdy Pullman siedzi w celi, jego jedynym
marzeniem jest odwrócenie biegu rzeczy (i zemsta na Dicku Laurencie), wchodzi
więc w kontakt, z podążającym w przeciwnym kierunku młodym. Idąc z biegiem
jego czasu, cofa się w stosunku do własnego. Chęć odwrócenia czasu
powoduje, że młody pod wpływem jego psychiki, zepchniętej do podświadomości,
popełnia morderstwo ale na Renee. Pullman chcąc odwrócić bieg rzeczy,
powoduje tragedię. Czas młodego biegnie wciąż do przodu ale po
„drugiej stronie” cofa się. Pullman dzwoni do siebie samego,
oznajmiając, że zadanie zostało wykonane „Dick Laurent is dead”.
Co
było przyczyną a co skutkiem: Pullman mści się na Dicku Laurencie, ale w
amoku, pod wpływem przemiany zabija swoją żonę, za którą później winą
obciąża Laurenta. Również żona uzyskuje kontakt z przeciwną stroną pętli
Moebiusa.
Twin
Peaks
Istota
ostatniego odcinka jest następująca: człowiek składa się z dwóch przeciwieństw.
Jest jednocześnie dobry i zły. Czarna i Biała Chata symbolizują dwa światy
do których przynależy odpowiednio ciemna i jasna strona ludzkiej natury. Nawet
stali rezydenci Chaty są podzieleni - karzeł mówi do Coopera, że gdy się
jeszcze raz spotkają to on (karzeł) nie będzie sobą, w domyśle: będzie
swoim lustrzanym odbiciem - niechcianym ‘JA’. Podczas tego spotkania
Cooper jest w poczekalni Białej Chaty. Windom Earl z Annie Blackburn są w
Chacie Czarnej. Pamiętamy, że W.E. otworzył drzwi przy użyciu strachu Annie,
natomiast Cooperem kierowała miłość. Coope musi odnaleźć przejście do
Czarnej Chaty. Wydaje się, że nie jest to takie trudne, bo wystarczy przejść
na drugą stronę korytarza by znaleźć się po przeciwnej stronie. Agent C.
przechodzi pomiędzy wieloma pokojami: będąc raz w Białej, raz w Czarnej
Chacie. Rezydenci Czarnej mają charakterystyczne, białe oczy. Spotyka “złą”
Laurę, która zaczyna przeraźliwie krzyczeć w świetle stroboskopowym. Cooper
ze strachu (?) wybiega z pokoju i przechodzi na stronę Białej Chaty. Zauważa
jednak, że jest ranny i po drodze zostawia za sobą plamy krwi. Wydaje się, że
lękając się odniósł porażkę, podobnie jak bohaterowie archetypowych
bajek, dopóty był bezpieczny, dopóki nie odczuwał strachu. W dalszej części
spotyka Caroline przemawiającą
ustami Annie - jak Windom zauważył - po raz drugi przywiódł Coopera nad
skraj przepaści odbierając mu jego ukochaną kobietę. Windom oferuje mu życie
Annie za jego własną duszę. Tego jednak nie może zrobić, za co zostaje
ukarany przez Boba, który w efektowny sposób pozbawia go jego własnej duszy.
Wydaje mi się, że Windom popełnia zasadniczy błąd próbując odebrać duszę
dobrego Coopera w Czarnej chacie. W każdym razie z Chaty wychodzi odmieniony
Cooper i Annie. W wersji kinowej Annie budzi się i mówi dosłownie, że dobry
Cooper został w Chacie i nie może jej opuścić. Tyle moich refleksji.
Co
znaczą słowa Laury: spotkamy się za 25 lat? Jaka jest symbolika kawy, którą
pije Cooper będącej raz w stanie stałym, ciekłym i oleistym (karzeł mówi
“Wow. Bob. Wod.”? Czy olbrzym jest odpowiednikiem Boba w Białej
Chacie? Co znaczy posąg Wenus w korytarzu Chaty? Dlaczego nie powstała
kontynuacja serialu, lub kinowe wyjaśnienie?
[wróć]
Piotr
Lasoń
Text
& Design
Copyrights by Piotr
Lasoń
[Home
Page]
|
